Y
Merak Sözlüğü
Yer Değiştirme Etkisi (Displacement Activity)
Yer değiştirme etkisi, bir canlının iki çelişkili dürtü arasında sıkışıp kalınca, durumla hiç ilgisi yokmuş gibi görünen ama gerginliği boşaltan bir davranışa yönelmesidir.
Bir sınavdan önce saçını karıştırıp durduğun, ya da patronunla gergin bir toplantıda kalemini sürekli çevirdiğin oldu mu? İşte bu, yer değiştirme etkisi. Etoloji biliminden gelen bu kavram, aslında hayvan davranışlarını incelerken keşfedilmiş: örneğin çiftleşmek isteyen ama aynı zamanda korkan bir kuş, ne saldırır ne kaçar, tuhaf bir şekilde tüylerini düzeltmeye başlar. Beyin iki çelişkili dürtü arasında kalınca, bu enerjiyi boşaltmak için tamamen konuyla ilgisiz, otomatik bir davranışa yönelir. İnsanlarda da aynı mantık işler: stres, kararsızlık veya çatışma anında elimiz ayağımız kendiliğinden bir işe koyulur. Yani o anlamsız görünen hareketler, aslında içimizdeki görünmez bir mücadelenin dışa vuran küçük izleridir.